ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΟΙ ΕΘΙΣΜΟΙ
Κατανοώντας τους Συμπεριφορικούς Εθισμούς
Οι συμπεριφορικοί εθισμοί αφορούν έντονες, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που ενεργοποιούν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου με τρόπο παρόμοιο με τις εξαρτήσεις από ουσίες. Το πρώτο βήμα για να νιώσετε καλύτερα και να ανακτήσετε τον έλεγχο είναι η ενημέρωση και η κατανόηση.
Γενικά χαρακτηριστικά & διαγνωστικά κριτήρια
- Αδυναμία περιορισμού ή διακοπής της συμπεριφοράς, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες.
- Συνεχής σκέψη γύρω από τη δραστηριότητα, σχεδιασμός της επόμενης φοράς ή αναζήτηση ευκαιριών για την πραγματοποίησή της.
- Ανάγκη για αύξηση της συχνότητας ή της έντασης της συμπεριφοράς ώστε να επιτευχθεί το ίδιο αίσθημα ικανοποίησης ή ανακούφισης.
- Εμφάνιση δυσφορίας, ανησυχίας, εκνευρισμού ή άγχους όταν η συμπεριφορά εμποδίζεται ή διακόπτεται.
- Διατήρηση της συνήθειας παρά τα προβλήματα στις προσωπικές σχέσεις, την εργασία, την υγεία ή τα οικονομικά.
- Καταφυγή στη συμπεριφορά για την αντιμετώπιση αρνητικών συναισθημάτων (π.χ. άγχος, θλίψη, μοναξιά).
Κύριες μορφές
Παρακάτω θα βρείτε μια αναλυτική παρουσίαση των κυριότερων μορφών συμπεριφορικών εθισμών, χωρισμένων σε κατηγορίες:
Πότε να ζητήσετε υποστήριξη
Είναι απολύτως φυσιολογικό να αναζητήσετε βοήθεια όταν αισθάνεστε ότι μια συνήθεια ή συμπεριφορά έχει αρχίσει να ξεπερνά τα όριά σας και να επηρεάζει την ποιότητα της καθημερινότητάς σας. Συχνά, ένας συμπεριφορικός εθισμός εκδηλώνεται μέσα από διάφορες δυσκολίες στη ζωή μας, όπως τη δυσκολία στη συγκέντρωση και τη μειωμένη απόδοση στη δουλειά ή στο σχολείο, την οικονομική επιβάρυνση από συνήθειες όπως ο τζόγος ή τα ανεξέλεγκτα ψώνια, αλλά και τη σταδιακή κοινωνική απομόνωση από την οικογένεια και τους φίλους.
Παράλληλα, είναι πιθανό να παραμελούνται παλαιότερα ενδιαφέροντα, ο ύπνος ή η αυτοφροντίδα, ενώ η καταφυγή σε αυτή τη συμπεριφορά ως αποκλειστικό μηχανισμό διαχείρισης του άγχους, της θλίψης ή της μοναξιάς συχνά διογκώνει τα συναισθήματα αυτά μακροπρόθεσμα. Αν αναγνωρίζετε κάποια από αυτά τα σημάδια στον εαυτό σας ή σε κάποιο δικό σας πρόσωπο, θυμηθείτε ότι η αναζήτηση υποστήριξης είναι ένα γενναίο και ουσιαστικό βήμα προς την ελάφρυνση και την ανάκτηση της ισορροπίας σας.
Η διαδικασία της θεραπείας
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) είναι μια δομημένη, βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που εστιάζει στο «εδώ και τώρα» και στην άμεση σύνδεση μεταξύ σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών. Στο πλαίσιο των συμπεριφορικών εθισμών, ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος συνεργάζονται για την αναγνώριση των αυτόματων σκέψεων, των ερεθισμάτων (triggers) και των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων που πυροδοτούν την ψυχαναγκαστική ανάγκη για εμπλοκή στην εθιστική συμπεριφορά.
Μέσα από στοχευμένες τεχνικές, το άτομο μαθαίνει να αναδομεί τις αρνητικές ή παράλογες σκέψεις, να αναπτύσσει υγιέστερους μηχανισμούς διαχείρισης της συναισθηματικής δυσφορίας, καθώς και να καλλιεργεί πρακτικές δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και συναισθηματικής ρύθμισης. Η διαδικασία αυτή ενδυναμώνει το άτομο ώστε να σπάσει τον κύκλο του εθισμού, να προλάβει τις υποτροπές και να ανακτήσει τον αυτοέλεγχο και την ισορροπία στην καθημερινή του ζωή.