6 Μύθοι για το Άγχος που το Κάνουν Χειρότερο

Το άγχος είναι μια φυσιολογική σωματική και ψυχολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε καταστάσεις που εκλαμβάνονται ως απειλητικές ή απαιτητικές. Πρόκειται για έναν εξελικτικό μηχανισμό επιβίωσης, ο οποίος προετοιμάζει το σώμα και τον εγκέφαλο να αντιμετωπίσουν πιθανούς κινδύνους αυξάνοντας την εγρήγορση.

Το άγχος αποτελεί έναν από τους συχνότερους λόγους αναζήτησης ψυχοθεραπευτικής υποστήριξης. Ταυτόχρονα, παραμένει ένα από τα πιο παρεξηγημένα συναισθήματα. Στην κλινική πράξη γίνεται γρήγορα εμφανές ότι η μεγαλύτερη επιβάρυνση δεν προέρχεται από την ίδια τη βιολογική εμπειρία του άγχους, αλλά από τις ερμηνείες που δίνει το άτομο σε αυτήν.

1. «Το άγχος σκοτώνει, προκαλεί καρκίνο και αυτοάνοσα»

Το να πιστεύουμε ότι το άγχος καταστρέφει για πάντα το σώμα μας είναι ίσως το μεγαλύτερο λάθος, γιατί μας κάνει να νιώθουμε “άγχος για το ίδιο το άγχος”. Τρομοκρατούμαστε με τη σκέψη ότι προκαλούμε βαριές αρρώστιες στον οργανισμό μας απλώς επειδή στρεσαριζόμαστε, κι αυτό κάνει το αρχικό άγχος πολύ πιο έντονο.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι το στρες δεν προκαλλεί από μόνο του καρκίνο, όσο κι αν καμιά φορά τυχαίνει να συνυπάρχουν. Μελέτες αποδεικνύουν πως ο καρκίνος οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων – όπως το DNA μας, τα χρόνια που περνούν και το περιβάλλον στο οποίο ζούμε – και όχι στο πόσο αγχωνόμαστε ή αν έχουμε κρίσεις πανικού.

Αντίστοιχα, τα αυτοάνοσα νοσήματα απαιτούν ισχυρή γενετική προδιάθεση και συγκεκριμένους ανοσολογικούς ή περιβαλλοντικούς πυροδοτητές. Αν και το παρατεταμένο στρες μπορεί να επηρεάσει προσωρινά τη διακύμανση ορισμένων συμπτωμάτων σε μια ήδη υπάρχουσα διάγνωση, δεν αποτελεί τον πρωτογενή παράγοντα που δημιουργεί μια αυτοάνοση διαταραχή. Η ενεργοποίηση του νευρικού συστήματος δεν είναι τοξική. Το ανθρώπινο σώμα είναι εξελικτικά πλασμένο να αντέχει τη διέγερση και να επανέρχεται σε ισορροπία.

Close-up image of a masked person holding chest, symbolizing health concerns.

2. «Τα σωματικά συμπτώματα του άγχους είναι επικίνδυνα»

Οι κρίσεις πανικού ξεκινούν κυρίως όταν παρεξηγούμε τα σημάδια που μας δίνει το ίδιο μας το σώμα. Όταν ο οργανισμός μπαίνει αυτόματα σε κατάσταση συναγερμού για να αμυνθεί («μάχη ή φυγή»), είναι απόλυτα φυσιολογικό να εμφανιστούν ταχυκαρδία, έντονος ιδρώτας, ζάλη, δύσπνοια και σφίξιμο στους μυς.

Όταν το μυαλό παρασύρεται σε καταστροφικά σενάρια, μεταφράζει αυτές τις φυσικές άμυνες σαν να παθαίνουμε έμφραγμα, εγκεφαλικό ή σαν να χάνουμε τον έλεγχο και τα λογικά μας. Στην πραγματικότητα, το σώμα δεν παθαίνει καμία ζημιά ούτε καταρρέει, απλώς κινητοποιείται για να αντιμετωπίσει έναν υποτιθέμενο κίνδυνο. Τα συμπτώματα του άγχους είναι έντονα δυσάρεστα και τρομακτικά, αλλά δεν αποτελούν ιατρικό κίνδυνο.

3. «Ο στόχος της θεραπείας είναι η οριστική εξάλειψη του άγχους»

Η πεποίθηση ότι η ψυχική υγεία ισοδυναμεί με τη μηδενική παρουσία άγχους θέτει έναν μη ρεαλιστικό στόχο, ο οποίος αναπόφευκτα οδηγεί σε διαρκή ματαίωση.

Το άγχος αποτελεί εξελικτικό μηχανισμό προσαρμογής και επιβίωσης. Χωρίς αυτό, το ανθρώπινο είδος δεν θα μπορούσε να προστατευτεί από πραγματικούς κινδύνους ούτε να κινητοποιηθεί απέναντι σε απαιτητικές καταστάσεις. Στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), ο στόχος δεν είναι να «σβήσει» το συναίσθημα, αλλά να μειωθεί η υπερβολική του ένταση, να εξαλειφθούν οι δυσλειτουργικές συμπεριφορές και να αναπτυχθεί ανοχή στη φυσιολογική αβεβαιότητα της ζωής.

A woman sitting indoors covering her face in frustration, depicting stress and mental health challenges.

4. «Η αποφυγή και η απόσπαση προσοχής είναι ασφαλείς λύσεις»

Όταν ένα άτομο απομακρύνεται από μια συνθήκη που του προκαλεί δυσφορία ή προσπαθεί να αποσπάσει το μυαλό του με τελετουργικά και συμπεριφορές ασφαλείας, βιώνει άμεση ανακούφιση.

Αυτή η άμεση ανακούφιση είναι παραπλανητική. Η αποφυγή εμποδίζει τον εγκέφαλο να διαπιστώσει ότι η κατάσταση δεν ήταν στην πραγματικότητα καταστροφική και ότι η δυσφορία θα υποχωρούσε από μόνη της με την πάροδο του χρόνου. Με αυτόν τον τρόπο, η αποφυγή επιβεβαιώνει την παρουσία του κινδύνου και συντηρεί τις αγχώδεις διαταραχές μακροπρόθεσμα.

5. «Το άγχος είναι σημάδι αδυναμίας χαρακτήρα»

Ιδιαίτερα στους άνδρες, το άγχος συχνά συνοδεύεται από έντονο αίσθημα ντροπής, καθώς εκλαμβάνεται ως έλλειψη αυτοελέγχου ή αδυναμία πυγμής.

Η προδιάθεση για αγχώδεις διαταραχές βασίζεται σε ένα συνδυασμό γενετικών παραγόντων, νευροβιολογικών μηχανισμών και μαθημένων τρόπων επεξεργασίας πληροφοριών. Δεν έχει καμία σχέση με το ήθος ή τη δύναμη της θέλησης. Η προσπάθεια καταπίεσης των συναισθημάτων προκειμένου να διατηρηθεί μια εικόνα ακλόνητης δύναμης οδηγεί συνήθως σε σωματοποίηση, χρόνια εξάντληση ή καταθλιπτική συμπτωματολογία.

Wooden blocks spelling 'Anxiety' with assorted pills below on a light background.

6. «Πρέπει να ηρεμήσω πλήρως για να μπορέσω να λειτουργήσω»

Υπάρχει η λανθασμένη υπόθεση ότι η δράση προϋποθέτει την απουσία εσωτερικής πίεσης. Πολλοί άνθρωποι αναβάλλουν επαγγελματικές αποφάσεις, εξετάσεις ή κοινωνικές συναναστροφές περιμένοντας τη στιγμή που θα νιώσουν απόλυτα έτοιμοι και ήρεμοι.

Η εμπειρία δείχνει ότι η λειτουργικότητα και η αποτελεσματικότητα μπορούν να συνυπάρξουν με το άγχος. Η ψυχολογική ευελιξία έγκειται στην ικανότητα του ατόμου να πράττει σύμφωνα με τις αξίες και τους στόχους του, ακόμα και όταν βιώνει σωματική ή συναισθηματική δυσφορία.

Το άγχος μετατρέπεται σε χρόνιο πρόβλημα κυρίως όταν αντιμετωπίζεται ως καταστροφή που πρέπει να εξαλειφθεί. Η κατανόηση της πραγματικής του φύσης και η αποδόμηση των καταστροφικών σεναρίων στερούν από το σύστημα συναγερμού τη δύναμη να καθορίζει τη ζωή του ατόμου. 

Η επιστημονικά τεκμηριωμένη ψυχοθεραπεία δεν υπόσχεται μια ζωή απαλλαγμένη από κάθε ανησυχία, αλλά παρέχει τα πρακτικά εργαλεία για να πάψει το άγχος να αποτελεί εμπόδιο στην καθημερινότητα.

Αν δυσκολεύεστε να διαχειριστείτε τις σωματικές αντιδράσεις ή τις κρίσεις πανικού, μπορούμε να δουλέψουμε μαζί πάνω σε αυτό.

Κλείστε το ραντεβού σας

Επιλέξτε ραντεβού στο γραφείο ή διαδικτυακά.

Στη συνέχεια, θα επικοινωνήσω μαζί σας για μια τηλεφωνική επικοινωνία 10-15 λεπτών, ώστε να κάνουμε μια πρώτη γνωριμία και την τελική επιβεβαίωση του ραντεβού μας.

Chida, Y., Hamer, M., Wardle, J., & Steptoe, A. (2008). Do stress-related psychosocial factors contribute to cancer incidence and survival? Nature Clinical Practice Oncology, 5(8), 466-475.

Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461-470.

Craske, M. G., Rauch, S. L., Ursano, R., Prenoveau, J., Pine, D. S., & Zinbarg, R. E. (2009). What is an anxiety disorder? Depression and Anxiety, 26(12), 1066-1085.

Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427-440.

Schoemaker, M. J., Jones, M. E., Wright, L. B., Griffin, J., Dowsett, M., & Swerdlow, A. J. (2016). Psychological stress, adverse life events and breast cancer incidence: a cohort investigation in 106,000 women in the Breakthrough Generations Study. Breast Cancer Research, 18(1), 1-13.

Avatar photo
Γιώργος Παπαμανωλιουδάκης

Ψυχολόγος με μεταπτυχιακή ειδίκευση στην Κλινική Ψυχολογία (MSc), ειδικευόμενος στη Θεραπεία Συμπεριφοράς (Άγχος, ΙΨΔ, Τραύμα) και τις Γνωσιακές Ψυχοθεραπείες (ΕΠΙΨΥ & Α' Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ - Αιγινήτειο).